Üroloji

Üroloji

ÜROLOJİ

    Üroloji kadın, erkek ve çocuklarda böbreklerden başlayan idrar yolları hastalıklarının tedavisiyle ilgilenen cerrahi bir branştır. Bevliye olarak da adlandırılır. Erkeklerde ayrıca üreme organlarının hastalıklarını da tedavi eder.
    İdrar yollarındaki taşlar(böbrek, üreter ve mesane), tümörler, idrar kaçırma, enfeksiyonlar (iltihap); erkeklerde prostat hastalıkları, kısırlık ve cinsel problemler; çocuklarda inmemiş testis, sünnet ve  hidrosel gibi  durumların ilaçla veya ameliyatla tedavisini yapar.
     Bu sayıda Üroloji'nin en sık karşılaştığı hastalıklardan olan böbrek taşlarından bahsetmek istiyorum

İdrar yollarının( Üriner sistem )  taş hastalığı

    İlk çağlardan itibaren bilinen böbrek taşları bebeklikten itibaren her yaşta görülebilir. Erkeklerde 3 kat daha fazladır. Dünyada olduğu gibi bizde de batıdan doğuya doğru artar. Ege bölgesi % 14, Doğu Anadolu % 30. Ailevi yatkınlık gösterebilir. Beslenmeyle ve yaşanılan bölgeyle de yakından ilgilidir. Yüksek dağlık ve kurak yerlerde yaşayan toplumlarda oranı artar.

    Böbrek neden taş üretir ?
     
    Yüzyıllardır tartışılan ve kesin bir cevabı olmayan bir  sorudur.  Böbreklerimiz 24 saat boyunca durmaksızın kanı filtreleyip çok çeşitli  kristalleri de içeren atık maddeleri su ile karıştırıp idrar olarak vücut  dışına idrar kanalından atmaktadır.  En kabul goren teori idrardaki kalsiyum, fosfat, ürik asit,  gibi iyonların artması ve uygun kimyasal ortamda birbirlerine yapışıp çökmesidir. Kum dökme dediğimiz durum bu çökeltinin bazen idrarla akıp çıkarken oluşturduğu ağrılı, kanamalı bir süreçtir. Dökülemeyen ve giderek biriken kristaller büyüyüp  taş haline gelmektedir.
    Aşırı tuz tüketimi, et - tavuk-süt ürünlerinin, çay-kahve-kolanın çok oldugu beslenme şekli ve az su içilmesi bu maddelerin idrardaki yoğunluğunu artırır.
    Bir insanın hayat boyu taş düşürme riski erkelerde % 10, kadınlarda % 4 civarında olup tekrarlama  ihtimali % 80 dir.
    
    Nasıl korunabiliriz ?

    En önemlisi günde 2-3 litre idrar cıkacak kadar SU içilmelidir.
    Tuz tüketimi azaltılmalıdır.
    Hayvansal gıdalardan ziyade özellikle lifli besinleri içeren sebze ağırlıklı beslenmeye geçilmelidir.
    Hareketli bir hayat tarzı edinilmelidir......spor kristal birikimin engelleyebiliyor.

    Belirtileri nelerdir ?

    En sık ağrı ile ortaya çıkarlar  ancak hiç belirti vermeden yıllarca büyüyebilirler. İdrarda yanma ve sık idrar hissi olabilir. İdrarda gözle görünen veya sadece tahlille saptanan kanama gelişebilir. Böbrekte sessizce duran bir taş yerinden oynayıp idrar akışını tıkadığında böbrekte basınç artar ve sağ veya sol yanda , sırt ve kasık bölgesine vurabilen, bazen bulantı ve kusmanın eşlik edebildiği  çok şiddetli bir ağrıya neden olabilir. Doğum sancısı dahil dünyanın en şiddetli ağrısı oldugu söylenmektedir.

    Taş tedavisi
    Ağrı varsa öncelikli olarak ağrı kesici ilaçlarla tedavi edilir. İdrar tahlili ile kanama ve enfeksiyon araştırılır. Röntgen ,ultrasonografi veya tomografi çekilerek taşın sayısı, boyutları, yeri ve böbreğin tıkanma derecesi saptanır.
    Böbrek veya üst üreterdeki taş 5 – 25 mm arası boyuttaysa  ilk tedavi seçeneği  ESWL cihazı yardımıyla ameliyatsız olarak kırılmasıdır.

    ESWL: Taş Kırma nedir ?

    Vücut dışından yoğun ses dalgaları göndererek böbrekteki taşın kırılmasıdır.
    Kanıtlanmış kalıcı zararı yoktur ve 2,5 cm altındaki taşlarda ilk tedavi seçeneğidir.
    Defalarca güvenli şekilde uygulanabilir ve anestezi gerektirmez, ağrı kesici yeterlidir.
    

    Böbrekten çıkıp üretere(böbrek kanalı)  sıkışan taşların 4 mm'den küçükleri % 80 kendiliğinden düşer. Boyut arttıkca düşmesi zorlaşır. 4-6 mm arası % 59, taş 6 mm'yi geçerse düşme şansı % 20 dir. Hastaların yarısına  müdahale gerekir.
    Üreterde alt uçta takılan taşlarda kırma başarısı düşük olduğundan bir hafta beklenir ve düşmeyen taşlara endoskopik (kapalı) müdahale yapılıp anestezi altında çıkarılır.  Açık böbrek taşı ameliyatları artık çok nadiren uygulanmaktadır. Böbrek içindeki taş 2,5 cm'den büyükse kırma işlemi yapılmaz çünkü kırılsa bile dökülmez. Bu taşlara yapılan cerrahi müdahale iki çeşittir.
      1. PCN: Perkütan nefrolitotomi: Böbreğe sırttan açılan bir delikten tüp yerleştirilerk girilir ve taş içerde kırılıp çıkarılır.
      2.RİRC: Retrograd intra renal cerrahi: Hiç delik açılmadan idrarımızı yaptığımız kanal ağzından bükülebilen kameralı ince bir cihazla doğal kanalları takip ederek böbrege kadar çıkılıp lazer enerjisiyle taşın böbrek içinde eritilmesidir. Kansızdır.

    Çıkarılan taşlar analiz edilip eşlik edebilecek metabolik hastalıklar araştırılmalı ve tekrarlamasını engellemek için beslenme düzenlenmelidir.


Özet:  Taş tedavisinde en önemli basamak oluşmasını engellemektir.
    Tuz, çay,kahve ve et gibi gıdalar azaltılıp çok su içilmeli ve hareketli bir yaşam sürülmeli.
    Yılda bir kez taş kontrolü yaptırılmalı.
    Taş varsa ameliyat boyutuna büyümeden kırılarak temizlenmelidir.